Agar aap Class 12th Sanskrit Chapter 1 Question Answers dhoondh rahe hain, to aap bilkul sahi jagah par aaye hain. Is chapter mein satya bolne, dharm ka paalan karne, mata-pita aur guru ka samman karne, aur jeevan mein achhe sanskaron ko apnane ki prerna di gayi hai. Board exams ki taiyari karne wale students ke liye yah chapter kaafi mahatvapurn hai kyunki isse sambandhit prashn aksar pariksha mein pooche jaate hain. Is article mein hum Chapter 1 ke sabhi important question answers ko saral bhasha mein samjhayenge, jisse aapki preparation aur revision dono aasaan ho jayegi.
📚 Need More Class 12 Study Notes?
Get chapter-wise notes, important questions, NCERT solutions, summaries, and exam-oriented study material for Class 12 Physics, Mathematics, Sanskrit, Chemistry, and other subjects.
📖 Explore All Notesclass 12th sanskrit chapter 1 question answer
1. एकपदेन उत्तरत्
(क) अयं पाठः कस्मात् ग्रन्थात् सङ्कलितः?
उत्तर: तैत्तिरीयोपनिषदः
(ख) सत्यात् किं न कर्तव्यम्?
उत्तर: प्रमदितव्यम्
(ग) आचार्यः कम् अनुशास्ति?
उत्तर: अन्तेवासिनम्
(घ) स्वाध्याय-प्रवचनाभ्यां किं न कर्तव्यम्?
उत्तर: प्रमदितव्यम्
(ङ) अस्माकं कानि उपास्यानि?
उत्तर: सुचरितानि
2. पूर्णवाक्येन उत्तरत्
(क) आचार्यस्य कौशलानि कर्माणि सेवितव्यानि?
उत्तर: आचार्यस्य यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि।
(ख) शिष्यः किं कृत्वा प्रजातन्तुं न व्यवच्छेत्स्यात्?
उत्तर: शिष्यः आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं न व्यवच्छेत्स्यात्।
(ग) शिष्याः कर्मविचिकित्सा विषये कथं वर्तेरन्?
उत्तर: शिष्याः कर्मविचिकित्सा विषये यथा श्रेष्ठाः ब्राह्मणाः वर्तेरन् तथा वर्तेरन्।
(घ) कार्ये न प्रमदितव्यम्?
उत्तर: सत्यात्, धर्मात्, कुशलात्, भूत्यै, स्वाध्याय-प्रवचनाभ्यां च न प्रमदितव्यम्।
(ङ) ब्राह्मणाः केषु स्वः?
उत्तर: ब्राह्मणाः धर्मे तथा सदाचारेषु श्रेष्ठाः सन्ति।
3. रिक्तस्थानपूर्ति कुरुत
(क) वेदमनूच्याचार्यो अन्तेवासिनम् अनुशास्ति।
(ख) सत्यं वद, धर्मं चर।
(ग) यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि।
(घ) यथा ते तत्र वर्तेरन् तथा वर्तेथाः।
(ङ) एषा वेदोपनिषत्।
4. मातृभाषया व्याख्यायन्ताम्
(क) देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम्।
व्याख्या:
देवताओं और पितरों से सम्बन्धित कर्तव्यों की कभी उपेक्षा नहीं करनी चाहिए। धार्मिक एवं पारिवारिक दायित्वों का निष्ठापूर्वक पालन करना चाहिए।
(ख) यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि।
व्याख्या:
मनुष्य को केवल श्रेष्ठ और दोषरहित कर्म ही करने चाहिए। बुरे कर्मों से दूर रहकर सदैव अच्छे कार्यों का अनुसरण करना चाहिए।
5. अधोलिखितपदानां समार्थकपदानि
(क) श्रद्धया — सद्भावया
(ख) संविदा — तत्त्वज्ञानया
(ग) ह्रिया — लज्जया
(घ) अदृक्षा — अनुपालनीयम्
(ङ) उपास्यम् — सेवनीयम्
6. विपरीतार्थकपदेषु योजयत
(क) सत्यम् — असत्यम्
(ख) धर्मम् — अधर्मम्
(ग) श्रद्धया — अश्रद्धया
(घ) अनवद्यानि — अवद्यानि
(ङ) रक्षा — उपेक्षा
7. अधोलिखितेषु पदेषु प्रकृति-प्रत्यय-विभागं कुरुत
(क) प्रमदितव्यम्
प्रकृति: मद्
प्रत्यय: तव्य
(ख) अनवद्यम्
प्रकृति: वद्
प्रत्यय: यत्
(ग) उपास्यम्
प्रकृति: आस्
प्रत्यय: यत्
(घ) अनुशासनम्
प्रकृति: शास्
प्रत्यय: ल्युट् (अन)
🎯 Free Physics, Maths & Sanskrit Resources
Access Class 12 Physics Notes, Maths Formulas, Sanskrit Solutions, Previous Year Questions, Sample Papers, and Board Exam Preparation Material – all in one place.
🚀 Visit ConvexClasses.inBoost your board exam preparation with quality study resources.
Conclusion
इस अध्याय में गुरु द्वारा शिष्य को सत्य, धर्म, स्वाध्याय, माता-पिता एवं आचार्य के सम्मान तथा सदाचार का उपदेश दिया गया है। यह पाठ विद्यार्थियों को नैतिक मूल्यों का पालन करने तथा आदर्श जीवन जीने की प्रेरणा देता है। परीक्षा की दृष्टि से यह अध्याय अत्यन्त महत्वपूर्ण है, इसलिए इसके प्रश्न-उत्तर एवं व्याख्या का नियमित अभ्यास करना चाहिए।
Frequently Asked Questions (FAQs)
1. What is the main theme of Class 12 Sanskrit Chapter 1?
The chapter emphasizes truth, righteousness, self-study, respect for parents, teachers, and guests, and the importance of following moral values in life.
2. Why is Class 12 Sanskrit Chapter 1 important for board exams?
Chapter 1 contains important long and short answer questions that are frequently asked in CBSE and RBSE board examinations.
3. How can I prepare Chapter 1 effectively?
Students should focus on the Hindi translation, word meanings, explanation, question answers, and important Sanskrit passages for better exam preparation.
4. Where can I find complete Class 12 Sanskrit study material?
You can access chapter-wise notes, translations, question answers, and exam-oriented study resources on educational platforms and study websites.
5. Are these question answers useful for revision?
Yes, these question answers are designed for quick revision and help students understand the chapter in a simple manner.
